Таяу Шығыстағы геосаяси жағдай құбылған тұста, Израиль мен Сирия шекарасындағы Голан жоталарында БҰҰ-ның бітімгерлік туы астында қазақстандық әскерилер қызмет атқарып жатыр. Бұл – Қазақстан қарулы күштерінің тарихындағы баламасыз оқиға. Бұған дейін еліміз өзге мемлекеттердің (мысалы, Үндістанның) контингенті құрамында ғана миссияларға қатысып келсе, бұл жолы халықаралық мандатты толықтай дербес иеленіп отыр.
Голан жоталары неге қауіпті аймақ?
Голан жоталары (Golan Heights) – 1967 жылғы «Алты күндік соғыстан» бері Израиль мен Сирия арасындағы басты даулы аймақ. 1974 жылы БҰҰ мұнда әскерлерді ажыратуды бақылау жөніндегі арнайы миссиясын (UNDOF) құрды.
Фото: Reuters
Бұл өңір – жай ғана шекара емес, Таяу Шығыстағы ең ірі әскери қақтығыс ошағы. Оңтүстігінде Газа секторы мен Ливандағы шиеленістер ушыққан сайын, Голан жоталарындағы ахуал да күрт күрделене түседі. Қазақстандық бітімгерлер дәл осы от пен оқтың ортасында бейбітшілікті сақтау мандатын орындап жатыр.
«Қазақстанда жасалған» әскери техника
Бұл миссияның басты ерекшелігі – техникалық және логистикалық тәуелсіздік. БҰҰ тарапынан қазақстандық контингентке жеке жауапкершілік аймағы (резервтегі рота міндеті) жүктелген.
-
Жеке құрам: Ауыр әскери жағдайда қызмет етуге дайындалған 139 әскери қызметші (оның ішінде штаб офицерлері, мергендер, саперлер мен медицина мамандары бар).
-
Отандық өнім: Бітімгерлер шетелдік емес, отандық қорғаныс-өнеркәсіп кешені шығарған «Арлан» және «Барыс» бронды дөңгелекті машиналарымен жабдықталған. Бұл техникалар БҰҰ стандарттарына сай минаға қарсы қорғаныс (MRAP) жүйелерімен және сумен, өрт сөндірумен қамтамасыз ететін дербес тіршілік модульдерімен жарақтандырылған.
Фото: Григорий Беденко
Қазақстан бітімгерлігінің эволюциясы
Қазақстанның жаһандық қауіпсіздікке қосқан үлесі бір күнде қалыптасқан жоқ. Төмендегі кестеден еліміздің БҰҰ миссиялары аясындағы әскери тәжірибесінің қалай өскенін көруге болады:
| Жылдар | Миссия аймағы | Қатысу форматы | Басты ерекшелігі |
| 2003 – 2008 | Ирак (Қазбат) | Коалициялық күштер құрамында | Саперлік жұмыстар, 4 млн-нан астам жарылғыш затты жою |
| 2018 – 2024 | Ливан (UNIFIL) | Үндістан батальонының құрамында | Бірлескен патрульдеу, өзге елдің логистикасына тәуелділік |
| 2024 – 2026 | Голан жоталары (UNDOF) | Дербес ұлттық контингент | Өз техникасы, жеке штабы және БҰҰ тікелей қаржыландыруы |
Геосаяси және экономикалық пайда:
-
Әскери бедел (Prestige): БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі тарапынан Қазақстанға дербес мандаттың берілуі – елдің халықаралық аренадағы жауапты әрі сенімді серіктес екенін дәлелдейді.
-
Қаржылық өтемақы (Reimbursement): БҰҰ ережелеріне сай, дербес контингент пен өз техникасын шығарған мемлекетке халықаралық ұйым тарапынан қаржылық өтемақы төленеді. Яғни, бұл миссия – ел бюджетіне салмақ емес, керісінше валюталық түсім әкелетін процесс.
-
Шынайы ұрыс тәжірибесі: Әскерилер заманауи соғыс қимылдарының (дрон шабуылдары, партизандық текетірестер) тактикасын тікелей оқиға орнында көріп, үйренеді.
Жасырын қауіп-қатерлер:
-
Тікелей соғыс аймағы: Израиль мен Сирия арасындағы кез келген зымырандық соққы немесе артиллериялық атыс бітімгерлер орналасқан бекеттерге қауіп төндіруі мүмкін.
-
Регионалдық прокси-күштер: Аймақта БҰҰ мандатын мойындамайтын түрлі радикалды топтар мен прокси-жауынгерлер әрекет етеді. Сарбаздардың минаға тап болу немесе қарулы арандатушылыққа ұшырау тәуекелі жоғары.
Қазақстанның Голан жоталарындағы миссиясы – ел дипломатиясының «ержеткенін» көрсететін маңызды қадам. Біз енді тек бейбітшілік туралы бастама көтеретін ел емеспіз, біз – сол бейбітшілікті қарумен және өз техникамызбен қорғай алатын жаһандық қауіпсіздік донорымыз.